Spor hukuku

Spor hukuku; sporcuların, teknik direktörlerin, kulüplerin ve federasyonların ilişkilerini düzenleyen kuralların bütünüdür. Bu alanda devlet hukuku ile federasyonların kendi düzenlemeleri iç içe geçer: Kanunlar ve yönetmelikler yanında federasyon statüleri, talimatlar ve uluslararası federasyonların kuralları da uygulanır. Av. Çağrı Sefa Şen; futbolculara, teknik direktörlere, farklı branşlardaki sporculara ve kulüplere danışmanlık veriyor.

Yasal çerçeve

Türkiye’de spor kulüpleri ve federasyonların temel kanunu, 26 Nisan 2022 tarihli ve 31821 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7405 sayılı Spor Kulüpleri ve Spor Federasyonları Kanunu’dur. Kanun; spor kulüpleri, spor anonim şirketleri ve spor federasyonlarının kuruluşunu, organlarını, gelir ve giderlerini, bütçe ve harcama esaslarını, görev ve sorumluluklarını ve denetimlerini düzenler.

Kanuna göre spor kulübü, Gençlik ve Spor Bakanlığı ve federasyonların faaliyetlerine katılmak amacıyla Bakanlığa tescilini yaptıran özel hukuk tüzel kişisidir ve en az yedi kişi tarafından kurulur. Federasyonların talimatları, federasyon yönetim kurulunca hazırlanır ve Bakanlığın onayıyla internet sitesinde yayımlanarak yürürlüğe girer. Futbolda ayrıca 5894 sayılı Türkiye Futbol Federasyonu Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun ile TFF Statüsü ve talimatları uygulanır.

Zorunlu tahkim: federasyon kararlarına karşı yol

Anayasa’nın 59. maddesinin üçüncü fıkrasına göre spor federasyonlarının spor faaliyetlerinin yönetimine ve disiplinine ilişkin kararlarına karşı ancak zorunlu tahkim yoluna başvurulabilir. Tahkim kurulu kararları kesindir ve bu kararlara karşı hiçbir yargı merciine başvurulamaz.

Futbolda bu görev TFF Tahkim Kurulu’na aittir; 5894 sayılı Kanun’un 6. maddesine göre Tahkim Kurulu, TFF’nin bağımsız ve tarafsız en üst hukuk organıdır. Futbol dışındaki federasyonların kararlarına karşı ise Gençlik ve Spor Bakanlığı Tahkim Kurulu’na başvurulur.

Tahkim kararı kesin olduğu için ilk derece kurullarındaki savunma, delil ve itiraz süreleri belirleyicidir. Disiplin kurulu önündeki bir dosyada savunmanın eksik verilmesi, sonradan telafi edilmesi güç bir sonuç doğurabilir.

Disiplin süreçleri

Federasyonların disiplin kurulları; sporcu, teknik sorumlu, kulüp yöneticisi ve kulüplerin talimatlara aykırı eylemleri hakkında karar verir. Müsabaka cezaları, hak mahrumiyetleri ve para cezaları bu kapsamdadır. Bu süreçlerde savunma süresine, delillerin incelenmesine ve kararın gerekçesine dikkat edilmesi, kararın tahkimde denetlenebilmesinin ön koşuludur.

Sözleşmeler ve mali uyuşmazlıklar

Profesyonel sporcu ve teknik direktör sözleşmeleri; ücret ve ödeme takvimi, prim, imaj hakları, sözleşmenin feshi ve fesih tazminatı gibi konuları içerir. Bu sözleşmelerin federasyon talimatlarına uygun hazırlanması ve tescil edilmesi gerekir. Futbolda profesyonel futbola ilişkin bazı mali uyuşmazlıklar TFF’nin hukuk kurullarından Uyuşmazlık Çözüm Kurulu önünde görülür; bu kurulların kararlarına karşı da Tahkim Kurulu yolu işler.

Uluslararası boyutu olan uyuşmazlıklarda, örneğin yabancı bir kulüple yapılan transfer veya sözleşme ihtilaflarında, FIFA’nın karar organları ve İsviçre’deki Spor Tahkim Mahkemesi (CAS) gündeme gelir. Bu dosyalarda süreler, yetkili organ ve uygulanacak kurallar sözleşme imzalanırken belirlenmelidir.

Futbolcu temsilciliği (menajerlik)

FIFA’nın Futbol Menajerleri Yönetmeliği (FIFA Football Agent Regulations), menajerlik için lisans sınavını yeniden zorunlu kıldı. Lisansa ilişkin kurallar 9 Ocak 2023’te, yönetmeliğin geri kalanı 1 Ekim 2023’te yürürlüğe girdi. Yönetmelik; yalnızca lisanslı menajerlerle çalışılmasını, menajer ücretlerine üst sınır getirilmesini ve aynı işlemde birden fazla tarafın temsil edilmesine sınırlama getirilmesini öngörür. Ulusal federasyonlardan da kendi kurallarını bu çerçeveye uyarlamaları istendi.

Sporcu ile menajer arasındaki temsil sözleşmesinin süresi, ücreti, münhasırlık hükmü ve fesih koşulları, sonradan çıkabilecek uyuşmazlıkların konusudur. Sözleşme imzalanmadan önce bu hükümlerin yürürlükteki FIFA ve federasyon kurallarına uygunluğu kontrol edilmelidir.

Sözleşme imzalamadan önce

Bir sporcunun ya da teknik direktörün kulüple imzalayacağı sözleşmede, sonradan uyuşmazlığa en çok konu olan hükümler şunlardır:

• Ücretin net mi brüt mü olduğu, ödeme takvimi ve gecikme hâlinde uygulanacak sonuçlar.
• Prim, ikramiye ve performans ödemelerinin hangi koşula bağlandığı.
• Sözleşmenin tek taraflı fesih hâlleri ve fesih tazminatı.
• İmaj hakları, sponsorluk ve sosyal medya kullanımına ilişkin sınırlar.
• Kiralık gönderme, geri satın alma ve sonraki transferden pay gibi transfer hükümleri.
• Uyuşmazlık hâlinde başvurulacak kurul ve uygulanacak kurallar.

Sözleşmenin federasyona tescil edilecek metni ile taraflar arasında ayrıca imzalanan protokollerin birbiriyle uyumlu olması da gerekir; aksi hâlde hangi metnin uygulanacağı tartışma konusu olabilir.

Kulüpler ve yöneticiler için

7405 sayılı Kanun kulüplere tescil, genel kurul, bütçe, harcama ve denetim yükümlülükleri getirir. Kulüplerin spor anonim şirketi kurması da kanunda düzenlenir. Kulüp yönetimleri için bu yükümlülüklerin takibi, sporcu ve personel sözleşmelerinin hazırlanması, sponsorluk ve yayın sözleşmeleri, disiplin ve tahkim dosyalarının yürütülmesi sürekli danışmanlığın konusudur.

Amatör sporcular ve gençler

Spor hukuku yalnızca profesyonel futbolu ilgilendirmez. Amatör ve genç sporcuların lisans ve vize işlemleri, kulüp değişikliği, yetiştirme bedeli, disiplin cezaları ve sporcu ile kulüp arasındaki sözleşmeler de federasyon talimatlarına tabidir. Reşit olmayan sporcularda sözleşmelerin veli veya vasinin katılımıyla yapılması ve sporcunun eğitim hakkının korunması ayrıca önem taşır.

Av. Şen’in spor alanındaki geçmişi

Av. Çağrı Sefa Şen’in Spor Yöneticisi ön lisansı, Spor Hukuku Uzmanlık Sertifikası ve TFF eski menajerlik lisansı bulunuyor. Eurosport’ta ve ulusal basında spor köşe yazarlığı yaptı; uzun süre futbolakademi.com’un genel yayın yönetmenliğini üstlendi. Sports TV spor yayıncılığı alanında da sertifika ve eğitimleri bulunuyor.

Bir sözleşme, transfer, disiplin ya da tahkim süreciyle ilgili değerlendirme için büroya ulaşabilirsiniz.