Arabuluculuk | Av. Çağrı Sefa Şen

Arabuluculuk, tarafların bir uyuşmazlığı mahkemeye taşımadan, tarafsız bir arabulucunun yürüttüğü görüşmelerle kendi iradeleriyle çözmesini sağlayan yöntemdir. Hukuk uyuşmazlıklarında 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu’nda düzenlenir. Av. Çağrı Sefa Şen, Adalet Bakanlığı siciline kayıtlı resmî arabulucu olarak görev alır.

Arabuluculuk iki biçimde karşımıza çıkar: Tarafların kendi istekleriyle başvurdukları ihtiyari arabuluculuk ve kanunun dava açmadan önce başvurmayı zorunlu tuttuğu dava şartı arabuluculuk.

Hangi uyuşmazlıklar arabuluculuğa elverişlidir?

6325 sayılı Kanun, yabancılık unsuru taşıyanlar dahil, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş veya işlemlerden doğan özel hukuk uyuşmazlıklarında uygulanır (m.1/2). Alacak, tazminat, kira, ortaklık ve sözleşme uyuşmazlıkları bu kapsamdadır. Buna karşılık tarafların serbestçe tasarruf edemedikleri konular arabuluculuğa elverişli değildir; kanun ayrıca aile içi şiddet iddiası içeren uyuşmazlıkları açıkça kapsam dışında bırakır. Zorunlu olmayan uyuşmazlıklarda da taraflar ihtiyari olarak arabulucuya başvurabilir; dava sürerken arabuluculuğa gitmek de mümkündür.

Hangi uyuşmazlıklarda zorunludur?

Aşağıdaki uyuşmazlıklarda dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Başvurulmadan dava açılırsa dava, herhangi bir işlem yapılmaksızın usulden reddedilir (6325 sayılı Kanun m.18/A).

İş uyuşmazlıkları: Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade davaları; bu alacaklarla ilgili itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları (7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3). İş kazası ve meslek hastalığından doğan tazminat davaları bu kapsamda değildir.
Ticari uyuşmazlıklar: Konusu bir miktar para olan ticari alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davaları (TTK m.5/A).
Tüketici uyuşmazlıkları: Tüketici mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklar. Tüketici hakem heyetinin görev alanındaki uyuşmazlıklar ve taşınmazın aynından doğan tüketici işlemleri gibi bazı hâller kapsam dışıdır (6502 sayılı Kanun m.73/A).
Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk: Kira ilişkisinden kaynaklanan uyuşmazlıklar (ilamsız icra yoluyla tahliye hariç), taşınır ve taşınmazların paylaştırılması ve ortaklığın giderilmesi, Kat Mülkiyeti Kanunu’ndan ve komşu hakkından kaynaklanan uyuşmazlıklar (6325 sayılı Kanun m.18/B, 7445 sayılı Kanunla eklendi).

Süreç nasıl işler?

Dava şartı arabuluculukta başvuru, uyuşmazlığın konusuna göre yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Büro, Adalet Bakanlığı’nın listesinden bir arabulucu görevlendirir. Arabulucu tarafları ilk toplantıya davet eder ve görüşmeleri yönetir.

Arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren üç hafta içinde sonuçlandırır; bu süre zorunlu hâllerde en fazla bir hafta uzatılabilir. Ticari uyuşmazlıklarda süre altı hafta, uzatma en fazla iki haftadır. Taraflara ulaşılamaması, tarafların katılmaması, anlaşma ya da anlaşamama hâllerinde arabulucu süreci sona erdirir ve bir son tutanak düzenler.

Anlaşma sağlanamazsa, dava açacak taraf bu son tutanağın aslını veya arabulucunun onayladığı bir örneğini dava dilekçesine eklemek zorundadır.

İlk toplantıya katılmamanın sonucu

Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmazsa ve süreç bu nedenle sona ererse, bu taraf son tutanakta belirtilir. Sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile, karşı tarafın ödemekle yükümlü olduğu yargılama giderlerinin yarısından sorumlu tutulur (6325 sayılı Kanun m.18/A/11). Arabuluculuk davetini yanıtsız bırakmak, bu nedenle davanın kendisinden bağımsız bir maliyet doğurabilir.

Gizlilik

Taraflar aksini kararlaştırmadıkça arabulucu, süreçte kendisine sunulan veya başka yolla öğrendiği bilgi ve belgeleri gizli tutmak zorundadır; taraflar ve görüşmelere katılan diğer kişiler de bu gizliliğe uyar (m.4). Arabuluculuk daveti, görüşmelerde ileri sürülen öneri ve teklifler, bir vakıanın kabulü ve yalnızca arabuluculuk için hazırlanan belgeler, sonradan açılan bir davada ya da tahkimde delil olarak ileri sürülemez; sunulsa bile hükme esas alınamaz (m.5). Bu kural, tarafların masaya daha açık konuşarak oturabilmesini sağlar.

Anlaşma belgesi ve icra edilebilirlik şerhi

Görüşmeler anlaşmayla sonuçlanırsa anlaşmanın kapsamını taraflar belirler; anlaşma belgesi taraflar ve arabulucu tarafından imzalanır. Taraflar, anlaşma belgesine icra edilebilirlik şerhi verilmesini isteyebilir. Dava açılmadan önce başvurulan arabuluculukta şerh, arabulucunun görev yaptığı yerdeki sulh hukuk mahkemesinden alınır. Bu şerhi taşıyan anlaşma ilam niteliğinde belge sayılır; yani bir mahkeme kararı gibi icraya konulabilir (m.18).

Kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk uyuşmazlıklarında icra edilebilirlik şerhi alınması zorunludur. Taşınmazla ilgili anlaşmalarda şerh, taşınmazın bulunduğu yer sulh hukuk mahkemesinden alınır ve mahkeme, anlaşmanın taşınmazla ilgili kanuni sınırlamalara uygunluğunu da denetler (m.18/B).

Arabuluculuk ücreti

Dava şartı arabuluculukta taraflar anlaşırsa arabuluculuk ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak karşılanır ve Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi’ne göre belirlenir. Taraflara ulaşılamaması, tarafların katılmaması veya iki saatten kısa süren görüşmeler sonunda anlaşılamaması hâlinde iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir. Ödenen ücret, sonradan açılan davada yargılama giderlerinden sayılır (m.18/A/12-13).

Arabulucu ve avukat: iki farklı rol

Arabulucu taraflardan hiçbirini temsil etmez; tarafsızdır ve hüküm vermez, tarafların kendi çözümlerine ulaşmalarına yardım eder. Avukat ise müvekkilinin hakkını korur ve arabuluculuk görüşmesine müvekkiliyle birlikte, onun adına katılabilir. Av. Şen bir dosyada ya arabulucu ya da taraf vekili olarak görev alır; aynı uyuşmazlıkta iki rolü birlikte üstlenmez.

Görüşmeye hazırlık

Arabuluculuk görüşmesinin verimli geçmesi hazırlığa bağlıdır. Sözleşmeler, faturalar, yazışmalar, bordrolar ve ödeme kayıtları gibi belgelerin önceden derlenmesi, talebin kalem kalem hesaplanması ve kabul edilebilecek alt sınırın baştan belirlenmesi, görüşmeyi somut bir zemine taşır.

Bir uyuşmazlığınız için arabuluculuğa başvurmadan önce ya da arabuluculuk davetini aldığınızda, talebinizin kapsamını, belgelerinizi ve sürelerinizi birlikte değerlendirmek için büroya ulaşabilirsiniz.